Edeb Erkan
type: channel
description: Edeb Erkan (EE) dergisi uluslararası, bilimsel ve hakemli bir dergidir. 2022 yılında yayın hayatına başlamıştır ve altı ayda bir (Mayıs-Kasım) olmak üzere makale yayınlamaya devam etmektedir. Edeb Erkan; Türkistan, Horasan, Azerbaycan, Rum, Rumeli Marifeti üzerine yapılacak çalışmaların akademik zeminidir. Bu çerçevede Fütüvvet, Melamet, Kalenderlik, Yesevilik, Bektaşilik, Kızılbaşlık, Tasavvuf konularının anlaşılmasına katkı sağlamakta ve bu alanda yapılacak yeni bilimsel gelişmeleri, araştırmaları teşvik edecek nitelikli ve özgün akademik makaleler yayınlamaktadır. Bu konularda yürütülen çalışma ve araştırmalar ile sınırlı alan dergisi Sosyal Bilimler üst başlıklı, Kültürel Çalışmalar ile ilgili; Mimarlık, Sanat, Klasikler, Etnik Çalışmalar, Aile Çalışmaları, Tarih, Bilim Tarihi ve Felsefesi, Edebiyat, Müzik, Felsefe, Din, Psikoloji ve Sosyoloji gibi disiplinlere açık bir platformdur. Özetleme ve İndeksleme: DOAJ, EBSCO, EBSCO - CEEAS, ERIH PLUS ve diğer veri tabanları.
publisher: Ahmet Taşğın
language: tr
publication name: Edeb Erkan
issn: 2980-1567
copyright: Bu dergide yayınlanan makalelerin telif hakkı yazarına aittir. Yazarlar böylelikle makaleyi çoğaltma, temsil, basım, yayın, dağıtım ve internet yoluyla iletim de dahil olmak üzere her türlü umuma iletim haklarını kullanma hakkı kendisindedir. Makalenin herhangi bir bölümünün başka bir yayında kullanılmasına Edeb Erkan (EE) dergisinin yayıncı kuruluş olarak belirtilmesi ve dergiye atıfta bulunulması şartıyla izin verilir. Atıf yapılırken dergi adı, makale adı, yazar(lar)ın adı soyadı, sayı no ve yayın yılı verilmelidir. Dergide yayınlanan yazılardaki görüşlerin sorumluluğu yazarlarına aittir. Bu dergide yayınlanan makaleler Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır. Bu lisans, açık erişimli bir makalenin ticari olmayan bir şekilde tekrar kullanılmasına, yazar doğru atfedildiği sürece izin verir.
items: Rumeli’de Kiliseye Çevrilen Bektaşî Tekkeleri
items: Nakdü’n-Nusûs fî şerhi Nakşi’l-Fusûs Bağlamında Abdurrahmân Câmî’nin İnsan-ı Kâmil Düşüncesi
items: Bağlama İcrasında Yeni Yönelimler; Tel Ayırma Tekniği Üzerine Bir Uygulama
items: Çağatay Türkçesi ile yazılmış Temürçilik (Demircilik) Risalesi üzerine inceleme
items: Saif Zafar Buhari’nin Durrü’l-Mecalis-i Türkî eserinin taşbaskı nüshası üzerine
items: Yenilenme ve Kozmik Uyum: Türk Dünyasında Nevruz’un Felsefi ve Kültürel Önemi
items: Gjirokastër Bölgesinde Yunan İşgali Döneminde (1913–1916) Bektaşilik ve Gjirokastër’li Büyükbaba Ali’nin Günlüğü
items: 20.-21. yüzyıl Arnavut tarihyazımında Tanzimat’ın incelenmesi
items: Tezkire-i Buğra Hanî adlı eser bağlamında Üveyesilerde Hac olgusu
items: Naim Frashëri’nin şiirinde bülbül ve Fars gülü sembolü
items: Bakü ve civarında Ali sofrası geleneği: Halk dindarlığı, folklor ve meddahlık
items: Demir Baba Tekkesi’nin yeniden yorumu: Razgrad Arkeoloji Cemiyeti ve Ananie Yavaşov’un eserleri (1922–1934) etrafında bir değerlendirme
items: Anistâs Mârî el-Kermelî’nin Sârlîyye, Bâcvân ve Şebeklerle ilgili araştırmaları
items: Bir Romen kaynağında Adakale ve Miskin Baba: Val Cordun, “Adakale’de Bektaşilik (Miskin Baba - “Kirli Evliya”)”
items: Derviş Dost Huda: Fani Saltanattan Baki Velâyete uzanan Köprü
items: Hazînî’nin Câmi’u’l-Mürşidîn isimli yazma eseri ve Yesevîlik hakkında verilen bilgiler
items: Tasavvufî bir kaynak üzerine genel inceleme: Menâkıb-ı Emîr Külâl
items: Kaygusuz Abdal’ın irfân anlayışı ve Dolab-Nâme’de irfanı ‘ses’ üzerinden yansıtan düşünceler
items: Tarih-i Hamidi’ye göre Doğu Türkistan’da tarikatlar, hocalar ve türbeler
items: Prizren İttifakı’nın çift karakteri: Osmanlı sadakati ile millî uyanış arasında Arnavut millî hareketi (1878-1881)
items: Dini misyondan etnik yayılmacılığa Süryaniler: Politikanın gölgesinde bölünmeler ve etnisitenin inşası
items: İnsan âlem ilişkisi bağlamında Seyyid Harun Veli
items: Âmir-Ârif ilişkisi: Emir Timur-Yesevîlik örneği
items: Bağımsız Arnavutluk’ta Bektaşi kongreleri
items: Nasreddin el-Hanefi bin Emir Muzaffer el-Buharî’nin Tuhfetü’z-Zâirîn isimli eserinin taşbaskı nüshası üzerine
items: Arnavut Bektaşilerinin hazırladıkları Arnavutça kitaplar (19. yüzyıl - 2024)
items: Prizren’de meslek erbabı Demirci topluluğu ve Demirci topluluğunun kutladığı iki sancak merasimi
items: Rumkale Çepnileri ve Mamo Dede’nin Dede Garkın Ocağı süreğine adanmış hayatı
items: Edebî metnin sinerjetik yapısı: Nizâmî Gencevî’nin İskendernâme’sinde Hz. Hızır
items: Ahmed Hameyar, Sultan Cüneyd-i Safevî’nin İbn Şemmâ’ Halebî’ye Yazdığı Mektup

Rumeli’de Kiliseye Çevrilen Bektaşî Tekkeleri
type: item
description: Osmanlı hâkimiyeti sonrası Türklerin mimari mirası, özellikle de erken dönem fetihlerde kültürel ve sosyal organizasyonda önemli roller üstlenen tekkeleri ve türbeleri kiliseye çevrilerek yeniden işlevlendirilmiştir. Bu araştırma; Bulgaristan, Yunanistan, Kuzey Makedonya ve Macaristan sınırları içerisinde yer alan ve Hristiyan toplumu tarafından benimsenen toplam 24 Bektaşi yapısını mimari ve tarihsel özellikleri üzerinden ele almaktadır. İncelenen yapılar, apsis eklenmesi, ikonların yerleştirilmesi, çan kulesi inşası ve klasik Osmanlı-Türk mimarisinin karakteristik öğeleri olan sivri kemerlerin veya kubbelerin kasıtlı olarak değiştirilmesi gibi çeşitli müdahalelerle dönüştürülmüştür. Örneğin, Yunanistan’daki Bayezid Baba Türbesi’ne bir çan kulesi eklenmiş; Kuzey Makedonya’daki Hıdır Baba Türbesi ise içindeki sanduka çıkarılmadan kiliseye çevrilerek nadir görülen hibrit bir kullanım sergilemiştir. Bulgaristan’daki Akyazılı Sultan ve Kademli Baba gibi yedi köşeli plan şemasına sahip özgün yapılar, günümüzde Hristiyan azizlerine (Aziz Atanas ve Aziz İlyas) adanmış mekânlar olarak işlev görmektedir. Makale, bu dönüşümlerin akıbetinin ülkelerin kültürel ve siyasi politikalarına göre farklılık gösterdiğini ortaya koymaktadır. Macaristan’daki Gül Baba ve İdris Baba türbeleri, bir dönem Cizvit rahipleri tarafından şapel olarak kullanıldıktan sonra, restorasyonlar vasıtasıyla asıl kimliklerine kavuşturulmuştur. Öte yandan, Yunanistan ve Bulgaristan’daki pek çok Bektaşi mirası ya kilise olarak hizmet vermeye devam etmekte ya da ihmal, vandalizm ve defineci yağmaları sonucunda harabeye dönmektedir.
subject: Araştırma Makaleleri
  topic: section
subject: Rumeli, Balkanlar, Bektaşi, Türbe, Dergâh, Tekke.
  topic: keywords
creator: Mehmet Emin Yılmaz
rights: Telif Hakkı (c) 2026 Mehmet Emin Yılmaz https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2026-05-27
publication date: 2026-05-27
starting page: 73
ending page: 101
doi: 10.59402/EE009202603

Nakdü’n-Nusûs fî şerhi Nakşi’l-Fusûs Bağlamında Abdurrahmân Câmî’nin İnsan-ı Kâmil Düşüncesi
type: item
description: Bu çalışmada, Molla Abdurrahman Câmî’nin (ö. 898/1492) Nakdü’n-nusûs fî şerh-i Nakşi’l-Fusûs adlı eseri ekseninde insan-ı kâmil anlayışı ele alınmıştır. Eser, İbnü’l-Arabî metafiziğini anlamada kılavuz kaynaklardan biri olarak kabul edilmiştir. Bu çalışma, Abdurrahman Câmî’nin insan-ı kâmil anlayışını özellikle Nakdü’n-nusûs fî Şerhi Nakşi’l-Fusûs adlı eseri merkezinde incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada Câmî’nin insan düşüncesi; kevn-i câmi’, berzah, halife, abd-rab, evvel-âhir ve zâhir-bâtın gibi mefhumlar merkezinde ele alınarak onun metafizik düşünce sistemi içerisindeki yeri tespit edilmeye çalışılmıştır. Câmî’nin meseleye yaklaşımı, Ekberî gelenek çizgisi merkezinde değerlendirip mütalaa edilmektedir. Câmî, bu eserde tasavvufî düşüncenin ana konularından biri olan insan-ı kâmil mevzusunu metafizik bağlamında ele almıştır. Câmî’ye göre varlık anlayışı “mutlak vücûd” merkezlidir ve diğer bütün varlıklar bu mutlak hakikatin izafî tezahürlerinden ibarettir. Varlık, altılı mertebe tasnifi içerisinde ele alındığında bu mertebelerin nihai noktası insan-ı kâmil mertebesi olarak ifade edilmektedir. İnsan-ı kâmil, bu mertebelerin tamamını kendinde birleştiren bir varlık olarak ontolojik bakımdan varlığın zirvesini temsil etmektedir. İnsan-ı kâmilin temel özellikleri arasında kevn-i câmi’ oluşu, berzah vasfı, ilâhî isimlere mazhar olması, halifelik sıfatı ve varlığın gayesi gibi nitelikler yer almaktadır. Câmî, ayrıca insan ile ilâhî isimler arasında güçlü bir ilişki kurarak, insanın bu isimlerin en kapsamlı tecelli mahalli olduğunu vurgulamaktadır.
subject: Araştırma Makaleleri
  topic: section
subject: Tasavvuf, Abdurrahmân Câmî, Nakdü’n-nusûs, İnsan-ı Kâmil, Vahdet-i Vücûd.
  topic: keywords
creator: Wahid Ahmad Mahdi
rights: Telif Hakkı (c) 2026 Wahid Ahmad Mahdi https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2026-05-27
publication date: 2026-05-27
starting page: 203
ending page: 216
doi: 10.59402/EE009202609

Bağlama İcrasında Yeni Yönelimler; Tel Ayırma Tekniği Üzerine Bir Uygulama
type: item
description: Bağlamanın iki farklı çalımı olan tezeneli ve tezenesiz (şelpe) icra, bazı teknik ve yöresel tavıra dair kaygıların ön plana çıktığı yeni bir durum yaratmıştır. Bu kaygılara karşın geleneksel tavır ve icra bütünlüğü korunarak, şelpe ve tezene ile halk müziği icrasına armonik ve teknik bir alan açmak mümkün mü? Sorusu bu makalenin ana meselesi olmuştur. Bu bağlamda Erkan Çanakçı’nın geliştirdiği tel ayırma tekniğiyle, tezeneli ve şelpe çalımı bir arada sentezleyen; geleneksel ve armonik ihtiyaca göreceli çözümler aranmıştır. Halk müziği repertuvarından üç örnek seçilerek tel ayırma tekniğiyle yeniden icra edilmiş ve bu icraların transkripsiyonları yapılmıştır. Doküman analiz yöntemiyle kaynaklara ulaşılmış, bağlama ustaları ve akademisyenler ile kişisel görüşmeler yapılmıştır. Makale içerisinde tel ayırma tekniği için özel olarak hazırlanan transkripsiyon işaretleri sunulmuştur. Makalede bulunan üç adet halk müziği eseri bu teknik ile bağlama öğrencileri üzerinde uygulanmış ve tekniği icra edebilme becerileri, tekniğin uygulanabilirliği gözlemlenmiştir. Anadolu’dan Çin’e kadar geniş bir kültürel alanın içerisinde, farklı anatomik yapı ve icra özeliklerine sahip bağlamanın tarihi oldukça eskidir. Sazın nasıl ve ne şekillere çalındığına dair tarihsel bilgimizin yakın dönemden öteye gitmediği, muhtemelen ilk olarak herhangi bir araç kullanılmadan elle tellere darp edildiği tahmin edilmektedir. Herhangi bir materyal kullanılmadan tellere vurularak çalınmaya başladığı kabul edilen bu sazın ilk örneklerinin, zamanla kanat, kemik, yay ve ağaç kabuğu gibi bir dizi araçla icra edildiği bilinmektedir. Bugünkü haliyle -tezeneli- icra metal telin kullanımıyla yaygınlaşmıştır. Arif Sağ’ın 80’li yıllardaki Gülhane konseri ile tezenesiz çalım geleneği zamanla yeniden popülerlik kazanmıştır.
subject: Araştırma Makaleleri
  topic: section
subject: Tel Ayırma Tekniği, Bağlama, Düzen, Türk Halk Müziği.
  topic: keywords
creator: Erkan Çanakçı
creator: Mahir Mak
rights: Telif Hakkı (c) 2026 Erkan Çanakçı, Mahir Mak https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2026-05-27
publication date: 2026-05-27
starting page: 153
ending page: 173
doi: 10.59402/EE009202606

Çağatay Türkçesi ile yazılmış Temürçilik (Demircilik) Risalesi üzerine inceleme
type: item
description: Çalışmada, İsveç Lund Üniversitesi Kütüphanesi Gunnar Jarring Koleksiyonu’nda Prov. 1 olarak kayıtlı olan “Temürçilik” risalesi incelenmiş olup yine aynı koleksiyonda yer alan ve hâlihazırda dil incelemesi mevcut olan risalenin diğer bir metnini teşkil eden Prov. 38 ile mukayeseli olarak ele alınmıştır. Her iki metinde risale başlığı “Temürçilik” olarak geçse de metinlerin içeriğinde demirciliğin âhengerlik/āhengerlik olarak ifade edildiği tespit edilmiştir. Değerlendirmenin sonucunda, Prov. 1 ve Prov. 38 arasında benzerliklerin bulunduğu ancak Prov. 1 olarak kayıtlı olan metnin daha kapsamlı olduğu tespit edilmiştir. Bu nedenle çalışmada, Prov. 1 esas alınarak A metni, Prov. 38 ise B metni olarak adlandırılmıştır. Türklerde demirin işlenmesi ve kullanımına dair detaylı bilgiye anlatılar, uygulamalar ve inançlar başta olmak üzere birçok alanda rastlamaktayız. Bu durum, demirin gündelik yaşamda kullanımının önem derecesini, işlevini gösterirken halk inançlarında ve çeşitli uygulamalarda varlığı da halk arasındaki kutsiyetini açıkça ortaya koymaktadır. Demire ve demirciye saygı duyulması, beraberinde gayri resmî bir düzenin oluşumuna zemin hazırlamış olup bu düzen, kural ve kaideler, tutum ve davranışlar öncelikle sözlü olarak aktarılmış, sonrasında yazıya geçirilmiştir. Mesleğin kural ve kaidelerini aktaran bu yazılı kaynaklar, meslek risaleleri olarak günümüze kadar ulaşmıştır. Bu kaynaklar, ileriki süreçte mesleği icra edecek olanlar için kılavuz niteliği taşımaktadır. Günümüze kadar ulaşan meslek risalelerinden birisi de “Temürçilik” adını taşıyan; demircilik mesleğinin ortaya çıkışı, pirleri, uyulması gereken kurallar ve kurallara uymayanlara yönelik cezalar, mesleğin vacipleri, sünnetleri vb. içeren risaledir.
subject: Araştırma Makaleleri
  topic: section
subject: Çağatay Türkçesi, Meslek Risaleleri, Demircilik Risalesi, Uygurlarda Demircilik.
  topic: keywords
creator: Kamile Serbest
rights: Telif Hakkı (c) 2026 Kamile Serbest https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2026-05-27
publication date: 2026-05-27
starting page: 1
ending page: 56
doi: 10.59402/EE009202601

Saif Zafar Buhari’nin Durrü’l-Mecalis-i Türkî eserinin taşbaskı nüshası üzerine
type: item
description: Bu çalışmada, Saif Zafar Buhari’nin Durrü’l-Mecalis-i Türkî adlı eserinin taşbaskı nüshasının özellikleri incelenmektedir. Eser, ilk olarak Durrü’l-Mecâlis adıyla Farsça kaleme alınmıştır. Bu eser, Eşan Canobi Sultan Seyyid Hoca İbn Mahmûdhoca Eşan Taşkandî tarafından Farsçadan Türkçeye çevrilmiş ve çeviri sonrası Durrül Majolisi Türki adıyla anılmıştır. Durrü’l-Mecalis-i Türkî taşbaskıı, Buhara bölgesi Abu Ali İbn Sina Kütüphanesi’nde 726 envanter numarasıyla korunmaktadır. Kitap, 1910 yılında Taşkent’te Gulâmi Matbaası’nda yayımlanmış olup, toplam 240 sayfadan oluşmaktadır. Her ne kadar eser Taşkent’te basılmış olsa da, Buhara el yazmaları koleksiyonunda bulunduğundan, araştırmada koşullu olarak “Buhara taşbaskıı” olarak ele alınmaktadır. Makale, literatürde henüz özel olarak monografik araştırma yapılmamış olan Saif Zafar Buhari’nin Durrü’l-Mecalis-i Türkî eserine dair bilgiler sunmaktadır. Eser hakkında kısa bilgiler kütüphane kataloglarında yer almakla birlikte, yalnızca tanımlayıcı nitelikteki makaleler bulunmaktadır; ancak Durrü’l-Mecalis-i Türkî üzerine bağımsız bir araştırma yapılmamıştır. Taşbaskı nüsha otuz üç bölümden oluşmakta olup bu bölümlerde Hz. Muhammed (sav), Hz. Âdem (as), Hz. İbrahim (as), Hz. Musa (as) gibi on iki peygamberin hayatıyla ilgili hikâyeler anlatılmaktadır. Bununla birlikte bu peygamberlerle ilgili hikâyeler kronolojik sırayla verilmemiş; araya “Anne-babaya iyilik etmek, yumuşak söz söylemek ve sevinç vermek” başlıklı didaktik hikâyeler de eklenmiştir. Ayrıca, “Ramazan-ı Şerif’in Faziletleri” ve “Kâbe-i Muazzama’nın Faziletleri” gibi bölümler de eserde yer almaktadır.
subject: Araştırma Makaleleri
  topic: section
subject: Saif Zafar Buhari, Durrü’l-Mecalis-i Türkî, Kısas-ı Enbiya.
  topic: keywords
creator: Zilola Kadirovna Amonova
rights: Telif Hakkı (c) 2026 Zilola Kadirovna Amonova https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2026-05-27
publication date: 2026-05-27
starting page: 103
ending page: 116
doi: 10.59402/EE009202604

Yenilenme ve Kozmik Uyum: Türk Dünyasında Nevruz’un Felsefi ve Kültürel Önemi
type: item
description: Nevruz, Türk dünyasının en eski ve kültürel açıdan anlamlı bayramlarından biri olarak, etnik ve coğrafi sınırları aşarak Pers, Afgan, Kürt, Hint ve birçok farklı topluluğu “yenilenme” ortak geleneği etrafında birleştirir. Nevruz, yalnızca baharın gelişini kutlayan bir bayram değildir; o, doğa ve insan yaşamını yönlendiren yaratılış, dönüşüm ve denge döngüsünü temsil eden derin bir kozmolojik anlayışı ifade eder. Kökleri Türk mitolojik düşüncesine dayanan bu gelenek, Tanrı, insan ve evren arasındaki kutsal birliği daha yüksek bir varlık düzeni içinde sembolleştirir. Bu çalışma, Nevruz’un felsefi temellerini onun zengin sembolik sistemi üzerinden inceler. Toprak, su, hava ve ateşten oluşan dört klasik unsur, döngüsel yenilenmeyi ve kozmik uyumu temsil ederek bayramın metafizik özünü oluşturur. Kosa, Keçəl ve Şəbədə gibi geleneksel figürler ve karnaval performansları; canlılık, mücadele, adalet ve toplumsal dayanışma temalarını yansıtarak mit ile toplum arasındaki dinamik etkileşimi ortaya koyar. Nevruz sofrasında yer alan sembolik unsurlar — yeşillik, bolluk ve ışık — insanlığın kozmik dengeye dair kadim arzusunu simgeler. Səməni (buğday filizi) yetiştirme, yumurta boyama, ateş üzerinden atlama ve suyla arınma gibi ritüeller, eski inanç sistemlerinin yaşayan devamları olarak ele alınır. Türk toplumlarında Nevruz, hem kültürel belleğin bir taşıyıcısı hem de toplumsal yenilenmenin etkin bir aracı olarak işlev görür. Mitolojik geçmişle günümüzün ekolojik ve ruhsal değerleri arasında köprü kurarak, atalar bilgeliklerini modern bir “birarada yaşama felsefesi”ne dönüştürür.
subject: Araştırma Makaleleri
  topic: section
subject: Nevruz, Kozmoloji, Sembolizm, Felsefi Yenilenme, Ekolojik Uyum, Türk Kültürü.
  topic: keywords
creator: Fuzuli Bayat
rights: Telif Hakkı (c) 2026 Fuzuli Bayat https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2026-05-27
publication date: 2026-05-27
starting page: 175
ending page: 191
doi: 10.59402/EE009202607

Gjirokastër Bölgesinde Yunan İşgali Döneminde (1913–1916) Bektaşilik ve Gjirokastër’li Büyükbaba Ali’nin Günlüğü
type: item
description: Bu makale, 1913-1916 yılları arasında Yunan işgali sırasında Gjirokastër bölgesinde Bektaşiliğin rolünü incelemekte olup, özellikle yerel tekkelerin tarihsel önemi ve Gjirokastërli Baba Ali’nin günlüğünde yer alan tanıklıklara odaklanmaktadır. Bektashi faaliyetlerini yirminci yüzyılın başlarındaki daha geniş ulusal ve siyasi gelişmeler bağlamında ele alan bu çalışma, çatışma ve toprak mücadelesi dönemlerinde dini kurumların kültürel kimliğin ve ulusal bilincin korunmasına nasıl katkıda bulunduğunu araştırmaktadır. Makalede yer alan tarihsel anlatılar, anı kayıtları ve belgesel referanslardan yararlanan araştırma, Zalli, Hajdëri ve Melan gibi tekkelerin manevi rehberlik, eğitim ve vatanseverlik hareketi merkezleri olarak işlevini vurgulamaktadır. Baba Selimi ve Baba Ali Tomorri gibi önde gelen din adamlarının eylemleri, özellikle Arnavut bağımsızlığının desteklenmesi, toplulukların korunması ve işgal politikalarına direnç gösterilmesi yoluyla dini otoritenin siyasi katılımla bütünleştiğini göstermektedir. Yunan işgali, dini mülklerin tahrip edilmesine, din adamlarının zulüm görmesine ve yerel halkın yerinden edilmesine neden olmuştur. Bununla birlikte, Bektaşi ağlarının devamlılığı ve kurumların yeniden inşası, toplumsal önemlerini vurgulayan bir direnç örüntüsünü ortaya koymaktadır. Baba Ali’nin günlüğü, işgal sırasında yaşanan şiddet, propaganda ve demografik manipülasyon hakkında birincil bilgiler sunarak bölgesel deneyimlerin daha derinlemesine anlaşılmasına katkıda bulunmaktadır. Çalışma, Bektaşi kurumlarının sosyal uyum ve ulusal korunmanın hayati aktörleri olarak hizmet ettikleri ve modern Arnavut tarihindeki inanç, kimlik ve siyasi etki arasındaki iç içe geçmiş yapıyı pekiştirdikleri sonucuna varmaktadır.
subject: Araştırma Makaleleri
  topic: section
subject: Bektaşilik, Gjirokastër, Yunan İşgali, Tekkeler, Ulusal Kimlik.
  topic: keywords
creator: Shyqyri Hysi
rights: Telif Hakkı (c) 2026 Shyqyri Hysi https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2026-05-27
publication date: 2026-05-27
starting page: 193
ending page: 202
doi: 10.59402/EE009202608

20.-21. yüzyıl Arnavut tarihyazımında Tanzimat’ın incelenmesi
type: item
description: Osmanlı İmparatorluğu’nun XV. yüzyılın sonlarından XX. yüzyılın başlarına kadar Arnavut toprakları üzerindeki egemenliği, Arnavut tarihinin temel dönemlerinden birini teşkil etmektedir. Bu çerçevede Tanzimat dönemi (1839–1876) özel bir önem taşımaktadır. Arnavut tarihyazımı her ne kadar bu dönemi ele almış olsa da, Tanzimat reformlarına ilişkin çalışmaların bütüncül olmadığı ve çoğu durumda sınırlı kaldığı görülmektedir. Tanzimat süreci, merkezi otoriteyi güçlendirmeyi ve idari yapıyı yeniden düzenlemeyi amaçlayan siyasi, ekonomik ve askerî reformlar dizisiyle şekillenmiş; ancak söz konusu reformlar sıklıkla yerel özerkliğin daralmasına ve Arnavut nüfus üzerindeki mali yükün artmasına yol açmıştır. Bu bağlamda ortaya çıkan ve literatürde “Tanzimat Ayaklanmaları” olarak anılan isyanlar, toplumsal ve ekonomik hoşnutsuzluğun yanı sıra gelişmekte olan ulusal bilinci ve yerel çıkarların korunmasına yönelik talepleri yansıtmaktadır. Tarihyazımı açısından dikkat çeken bir diğer unsur Bektaşi Tarikatı’dır. Tarikat, söz konusu dönemde kültürel ve manevi bir direnç odağına dönüşerek toplumsal mobilizasyonu etkilemiş ve Osmanlı merkeziyetçi politikaları karşısında kimliğin korunmasına katkı sağlamıştır. Bu çalışma, Arnavut tarihyazımında Tanzimat’ın ele alınışını inceleyerek kullanılan metodolojik yaklaşımları, tarihsel yorumları ve Arnavut araştırmacıların reformların toplumsal yaşama etkisinin anlaşılmasına yönelik katkılarını ortaya koymaktadır. Ayrıca Bektaşi Tarikatı’nın kültürel ve manevi bir direnç alanı olarak oynadığı rol değerlendirilmektedir. Bu doğrultuda, makale Tanzimat’a yönelik toplumsal tepkilerin ve ayaklanmaların ulusal kimliğin oluşumu ile XIX. yüzyıl boyunca siyasi ve kültürel süreçlerin gelişimine olan etkilerini analiz etmektedir.
subject: Araştırma Makaleleri
  topic: section
subject: Osmanlı İmparatorluğu, Tanzimat, Arnavutlar, İsyanlar, Bektaşi Tarikatı, Tarihyazımı.
  topic: keywords
creator: Skender Zhitia
rights: Telif Hakkı (c) 2025 Skender Zhitia https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2025-12-05
publication date: 2025-12-05
starting page: 299
ending page: 307
doi: 10.59402/EE008202515

Tezkire-i Buğra Hanî adlı eser bağlamında Üveyesilerde Hac olgusu
type: item
description: Orta Asya’da Farsça olarak kaleme alınan eserlerden biri Tezkire-i Meşayih-i Üveysîyye’dir. Bu eserin müellifi Ahmed b. Sa’deddîn el-Özgeni Nemengani’dir. Üveysî sufilerine hasredilen bu eserde tarikat şeyhlerinin kısa hayat hikâyeleri efsanevi ve menkıbevi rivayetlerle ele alınır. Dönemin mübalağalı anlatımının yer aldığı eserin dili ise oldukça sadedir. Eserin yazım stilinden 17. asırda kaleme alındığı anlaşılır. Her bir tarikat büyüğünün evvela ismi, ardından lakabı ve kısa hayat hikâyesinin yer aldığı bölümlerde mezkûr kişilerin keramet ve ululuğundan bahsedilir. Bu büyüklerin hayatına dair kesitler sunulur. Üveysîlikle alakalı olarak yazılan eserler içinde önemli bir yere sahip olan bu kitapta yirmi yedi şeyhin yolculuğundan bahsedilir. Eserden tarikat büyüklerinin seyri sülüklerini tamamlamak için hacca gitmeye mecbur oldukları anlaşılır. Keşf denilen aydınlanmanın ancak bu topraklarda yaşandığından bahsedilir. Eserde şeyhlerin bu yolculuk esansında gösterdikleri kerametler ele alınır. Üveysî şeyhlerinin isimlerinin tarih sırasına göre zikredildiği bu eserde geniş bir hac coğrafyası karşımıza çıkar. Biz bu makale ile bu coğrafyaya göz atacak, Üveysîlerin hac güzergâhlarını öğrenecek, yollardaki uğrak noktalarını tespit edecek, tarikatın hacca dair orijinal görüş ve katkılarını inceleyeceğiz.
subject: Araştırma Makaleleri
  topic: section
subject: Hac, Mekke, Veysel Karani, Bibi Helvai, Üveysî Menkibeleri.
  topic: keywords
creator: Esra Doğan Turay
rights: Telif Hakkı (c) 2025 Esra Doğan Turay https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2025-12-05
publication date: 2025-12-05
starting page: 251
ending page: 284
doi: 10.59402/EE008202513

Naim Frashëri’nin şiirinde bülbül ve Fars gülü sembolü
type: item
description: Farsça ve Arnavutça şiir, kendi bölgelerinde ve ötesinde derin kültürel, tarihi ve edebi öneme sahiptir. Dilsel ve tematik gelenekleri farklı olsa da, her iki şiir geleneği de kimlik, direniş, maneviyat ve güzelliği ifade etmek için önemli araçlar olarak hizmet eder. Fars şiiri, bin yılı aşan mirasıyla dünyanın en etkili edebî geleneklerinden biridir. Fars şiiri, İslami bir mistik gelenek olan Sufizm ile derinden bağlantılıdır. Rûmî, Hâfız ve Attar gibi şairler ilahi aşk, ruhun yolculuğu ve Tanrı ile birlik temalarını keşfetmek için şiir kullanmışlardır. Özellikle Rûmî, maneviyat ve şiirsel güzellik arasında kurduğu köprüyle dünya çapında tanınmaktadır. Farsça şiir, özellikle yabancı egemenliği veya kültürel baskı dönemlerinde Fars (İran) kimliğinin merkezinde yer almıştır. Fars dilinin ve Zerdüşt, İslami ve İslam öncesi kültürel mirasın korunmasına yardımcı olmuştur. Osmanlı yönetimi sırasında ve daha sonra siyasi baskılar sırasında (Enver Hoca rejimi de dâhil olmak üzere) şiir, Arnavut dilini ve kültürel kimliğini korumanın bir yolu haline geldi. Naim Frashëri gibi şairler şiirleriyle Arnavut Ulusal Uyanışı’nda (Rilindja Kombëtare) etkili oldu. Arnavut şiiri genellikle özlem, aşk, kayıp ve özgürlük gibi güçlü duyguları ifade eden lirizmi vurgulamaktadır. Sözlü geleneğe derin kökleri olan bu şiir türünde, halk şarkıları ve destansı şiirler kırsal ve ulusal hikaye anlatımında önemli bir rol oynamaktadır.
subject: Araştırma Makaleleri
  topic: section
subject: Naim Frashëri, Arnavutluk, Farsça Şiir, Sufizm.
  topic: keywords
creator: Blerina Harizaj
rights: Telif Hakkı (c) 2025 Blerina Harizaj https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2025-12-05
publication date: 2025-12-05
starting page: 133
ending page: 142
doi: 10.59402/EE008202508

Bakü ve civarında Ali sofrası geleneği: Halk dindarlığı, folklor ve meddahlık
type: item
description: Bu çalışma, yalnızca Bakü ve çevresindeki kasabalara özgü Hz. Ali Sofrası geleneğini dinî-folklorik bir pratik olarak incelemektedir. Araştırmanın önemi, bu geleneğin bugüne kadar hiçbir akademik çalışmada sistemli biçimde ele alınmamış olmasından kaynaklanmaktadır. Hz. Ali Sofrası, Ehlibeyit ve Hz. Ali sevgisinin halk belleğindeki en güçlü tezahürlerinden biridir. Yaklaşık yetmiş yıl süren Sovyet baskısı bile bu geleneği unutturamamıştır. Araştırmanın amacı, söz konusu meclislerin tarihsel kökenlerini, yapısını, sembolik anlamlarını, toplumsal işlevlerini ve çağdaş dönüşümünü ortaya koymaktır. İncelemede saha gözlemi, katılımcı gözlem, mülakat ve metin-video çözümlemesi yöntemleri kullanılmış; kaynak kişilerle birebir görüşmeler yapılmış ve araştırmacılar doğrudan meclislere katılmıştır. Ali Sofraları genellikle erkek meclisleri olarak düzenlenir; din adamı rehberliğinde derviş ve meddahların eşliğinde Kur’an ayetleri, hadisler, kasideler ve ravzalar okunur. Kesilen kurbanın etinden pilav yapılır, meclise gelenlere dağıtılır. Bu uygulama hem nezir (adak) hem de ihsan niteliği taşır; bireysel niyetin yerine getirilmesiyle birlikte toplumsal paylaşımın da ifadesidir. Ali meddahlarının kendilerine özgü repertuarı, Ehlibeyit sevgisini yücelten Nesimî, Hatayî, Fuzulî, Gumrî ve Racî gibi şairlerin kasideleriyle şekillenmiştir. Bulgular, Ali Sofrası’nın Bakü-Abşeron bölgesine özgü, Ehlibeyit merkezli halk dindarlığının yaşayan ve dönüştürücü bir unsuru olduğunu ortaya koymaktadır.
subject: Araştırma Makaleleri
  topic: section
subject: Ali Sofrası, Ehlibeyit, İhsan, Adak, Meddah.
  topic: keywords
creator: Vusala Musalı
rights: Telif Hakkı (c) 2025 Vusala Musalı https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2025-12-05
publication date: 2025-12-05
starting page: 1
ending page: 26
doi: 10.59402/EE008202501

Demir Baba Tekkesi’nin yeniden yorumu: Razgrad Arkeoloji Cemiyeti ve Ananie Yavaşov’un eserleri (1922–1934) etrafında bir değerlendirme
type: item
description: Bu çalışma, Razgrad Arkeoloji Cemiyeti’nin 1922–1934 yılları arasında yayımlanan yıllık raporları ile Anani Yavaşov’un “Kutsal Bulgar Eski Eseri” Demir Baba Tekkesi adlı eseri üzerinden Deliorman bölgesine dair arkeolojik, tarihî ve kültürel verileri incelemektedir. Çalışma, Demir Baba Tekkesi etrafında şekillenen tarihî yorumların ortaya çıkışını, gelişimini ve zamanla nasıl sistemli bir tarih tezine dönüştüğünü değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Bu çerçevede yıllık raporlarda yer alan saha araştırmaları, arkeolojik buluntular, höyükler, eski mezarlıklar, yerleşim izleri ve bölgedeki tarihî yapılar birlikte ele alınmıştır. Raporlarda özellikle Demir Baba Tekkesi, Mumcular Höyüğü ve Han Omurtag (M. S. 814 - 831)’a atfedilen mezar meselesi üzerinde durulmaktadır. Tekkenin mimarî özellikleri, çevresindeki höyükler, mezar alanları ve coğrafî konumu erken Bulgar tarihiyle ilişkilendirilmiş; yapının yalnızca bir Bektaşi-Kızılbaş ziyaretgâhı değil, aynı zamanda Bulgar tarihî mirasının önemli bir unsuru olarak yeniden tanımlanmaya çalışıldığı görülmüştür. Bunun yanında Kızılbaş-Alevî-Bektaşi toplulukları, terk edilmiş Türk mezarlıkları, halk anlatıları ve bölgedeki dinî pratikler de Deliorman’ın çok katmanlı tarihî yapısını açıklayan unsurlar olarak değerlendirilmiştir. Çalışmada ayrıca Razgrad Arkeoloji Cemiyeti’nin yalnızca arkeolojik araştırmalar yapan bir kurum olmadığı, aynı zamanda müze faaliyetleri, konferanslar, yayınlar ve basın aracılığıyla tarihî mirası yorumlayan ve kamuoyuna aktaran bir yapı hâline geldiği ortaya konulmuştur. Yavaşov’un eseri ise bu tarihî ve arkeolojik yorumları sistemli bir bütün hâline getirerek Demir Baba Tekkesi’ni millî tarih söylemi içinde yeniden konumlandırmaktadır.
subject: Araştırma Makaleleri
  topic: section
subject: Ananie Yavaşov, Han Omurtag, Demir Baba Tekkesi, Bulgaristan.
  topic: keywords
creator: Memish Syuleyman Merdan
rights: Telif Hakkı (c) 2026 Memish Syuleyman Merdan https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2026-05-27
publication date: 2026-05-27
starting page: 117
ending page: 152
doi: 10.59402/EE009202605

Anistâs Mârî el-Kermelî’nin Sârlîyye, Bâcvân ve Şebeklerle ilgili araştırmaları
type: item
description: Bu çalışma, Irak’ta, Musul etrafında yaşayan Sârlîyye, Bâcvân, Şebek adlı üç farklı topluluğun inanç, ibadet ve geleneklerini konu edinmektedir. Anistâs Mârî el-Kermelî’nin bu üç topluluk üzerine yaptığı çalışmaya dayanarak onun hayatı, eserleri ve Irak’taki bu topluluklar üzerine yaptığı araştırma anlayıcı, yorumlayıcı ve eleştirel yaklaşımlarla değerlendirilmektedir. el-Kermelî’nin özellikle el-Meşrik dergisinde Yezîdîler, Abdallar, Sârlîyye, Bâcvân ve Şebeklerle ilgili yayınladığı çalışmaları dikkat çekicidir. Bu çalışmalar, akademik çevreler için referans kaynağı olma özelliğini uzun süre devam ettirmiştir. Anistâs Mârî el-Kermelî, Doğulu Katolik bir ailenin üyesi ve din adamıdır. Hayatı boyunca başta Irak ve Mısır olmak üzere dil, edebiyat, din ve kültür tarihi üzerine yaptığı çalışmalarla çok geniş bir çevre ile temasını sürdürmüştür. Daima, araştırmacılarla yakın ilişkileriyle tanınan, çalışmaları takip edilen ve referans alınan bir kişi olmuştur. Yaptığı çalışmalar, güncelliğini korumakta, halen başvuru kaynağı olarak kullanılmaktadır. Ancak el-Kermelî’nin çalışmalarında bu Sûfî topluluklarla ilgili verilen bilgilerin bir kısmı doğrudan bu topluluklardan elde edilmemiştir. Bu nedenle çalışmaları, ilgili topluluklar hakkında komşu inanç gruplarınca anlatılan, olumsuz anlamlar taşıyan gerçek ve akıl dışı bilgiler içerebilmektedir. Onun bu toplulukların inanç, ibadet ve kültürel hayatına yönelik verdiği bilgilere gönderme yapıldığında bu hususa dikkat edilmelidir. Türkiye’de bu konulara duyulan ilgisizlikten dolayı, onun Sûfî topluluklarla ilgili araştırmalarına pek başvurulmamış ve doğal olarak çalışmalarının bu yönü akademik çevrelerce pek fark edilmemiştir.
subject: Araştırma Makaleleri
  topic: section
subject: Anistâs Mârî el-Kermelî, Irak, Musul, Sârlîyye, Bâcvân, Şebek.
  topic: keywords
creator: Ümit Kaya
rights: Telif Hakkı (c) 2025 Ümit Kaya https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2025-12-05
publication date: 2025-12-05
starting page: 207
ending page: 225
doi: 10.59402/EE008202511

Bir Romen kaynağında Adakale ve Miskin Baba: Val Cordun, “Adakale’de Bektaşilik (Miskin Baba - “Kirli Evliya”)”
type: item
description: Adakale, küçük boyutuna rağmen tarihi boyunca gezginlerin, imparatorlukların ve maceraperestlerin ilgisini çekmiştir. Ada birçok imparatorluk tarafından yönetilmiş, ancak genel olarak Türklerin yoğun olarak yaşadığı bir yer olarak bilinmiştir. Araştırmacılar, Adakale’nin tarihi, sakinlerinin gelenek ve görenekleri, adanın devletler arasındaki diplomatik müzakerelerdeki rolü veya jeolojik ve coğrafi özellikleri hakkında yazılar yazmışlardır. Daha az bilinen bir husus ise adada Alevi-Bektaşi topluluğunun varlığı ve çeşitli kaynaklarda “adanın koruyucu velisi/azizi” olarak kabul edilen Miskin Baba’nın varlığıdır. Bu yöndeki araştırmalar arasında, Adakale ve Miskin Baba’nın kişiliği üzerine üç çalışma hazırlayan Val Cordun bir istisnadır. Bu çalışmalar, ada 1970’lerde batırılmadan önce, 1967-1972 yılları arasında Romanya Akademisi bünyesindeki bir araştırma grubu tarafından yürütülmüştür. Cordun’un çalışmaları arasında, bu makalede sunduğumuz çalışma, Miskin Baba ile Bektaşilik arasındaki bağlantıyı ortaya koymakta ve Bektaşi topluluğunu adada konumlandırmaktadır. Bu makale, Cordun’un çalışmasının eleştirel bir sunumudur. Bu çalışma iki ana bölümden oluşmaktadır. İlk bölüm, adanın önemini, Cordun’un bazı biyografik bilgilerini, makalesini Miskin Baba ile ilgili araştırmalara konumlandırılması ve ekteki çeviriyle ilgili bazı açıklamalar sunan bir giriş niteliğindedir. Cordun’un makalenin yayınlandığı siyasi bağlam veya bazı kaynaklara erişimin imkânsızlığı gibi sebeplere atıfta bulunarak neden bazı kaynakları kullanmayı tercih ettiğini ve bazılarını neden kullanmadığını açıkladık. İkinci bölüm ise Cordun’un makalesinin çevirisini sunmaktadır. Çeviri metnin daha iyi anlaşılabilmesi için Cordun’un kullandığı bazı terimleri veya göndermeleri açıkladık.
subject: Araştırma Makaleleri
  topic: section
subject: Val Cordun, Bektașilik, Miskin Baba, Adakale, Romanya.
  topic: keywords
creator: Metin Omer
rights: Telif Hakkı (c) 2025 Metin Omer https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2025-12-05
publication date: 2025-12-05
starting page: 53
ending page: 76
doi: 10.59402/EE008202504

Derviş Dost Huda: Fani Saltanattan Baki Velâyete uzanan Köprü
type: item
description: Bu araştırmada, “Derviş Dost Huda”nın kimliği ve onun VII–VIII.H./XIII–XIV. M. yüzyıllar, tasavvuf gelenekleri içindeki konumu, Moğol dönemi dönüşümleri bağlamında yeniden değerlendirilmektedir. Tarihî kaynaklar, menâkıbnâmeler ve tezkirelerin karşılaştırmalı incelemesi, Dost Huda’nın ne müstakil bir tarihî şahsiyet ne de tarikatta sıradan bir unvan olduğunu, bilakis üç düzeyde anlaşılması gereken çok katmanlı bir olgu olduğunu göstermektedir: Birincisi, Mâverâünnehir ve Tebriz’den Horasan ve Anadolu’ya uzanan Moğol dönemi sûfî ağlarıyla bağlantılı tarihî bir çekirdek, İkincisi, Moğol hâkimiyetindeki bölgelerde dervişlerin dolaşımları sonucunda birden fazla kişiye isnat edilen manevi bir unvan, Üçüncüsü ise, İlhanlılar döneminde ortaya çıkan ve çeşitli “Derviş–Sultan” tiplerini sembolik bir şahsiyet altında bir araya getiren menâkıbnâmevi bir örnektir. Bu örnek, dünyevi alan ile manevi alan arasında bir “eşik” oluşturarak, iki düzey arasında geçişi mümkün kılan sembolik bir konum taşır. Ad, rol ve anlatıların coğrafî konumu arasındaki benzerliklerin analizi, “Dost Huda” lakabının İlhanlı dünyasında ve daha geniş Cengizli coğrafyada paralel biçimde ortaya çıktığını göstermektedir. Bu şahsiyetin kimliği ve hayatına dair rivayetlerdeki farklılıklar ise, ilgili anlatıların Moğol dönemi menâkıbnâme geleneği içinde şekillendiğini doğrulamaktadır. Söz konusu gelenek, çoğu zaman aristokrat kökenli sûfîleri zâhid, keramet sahibi sâlikler olarak tasvir etmektedir. Bu anlatıların amacı, tarihî verileri tam olarak kaydetmekten ziyade, tarikatî örüntüleri aktarmak ve belli bir manevi kimliği pekiştirmektir.
subject: Araştırma Makaleleri
  topic: section
subject: Dost Huda, Derviş–Sultan, Menakıbname, Moğol Dönemi Tasavvufu, İlhanlılar.
  topic: keywords
creator: Manizhe Ghodrati Vayghan
rights: Telif Hakkı (c) 2026 Munije Kodrati https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2026-05-27
publication date: 2026-05-27
starting page: 57
ending page: 72
doi: 10.59402/EE009202602

Hazînî’nin Câmi’u’l-Mürşidîn isimli yazma eseri ve Yesevîlik hakkında verilen bilgiler
type: item
description: Bu çalışma, Hazînî’nin Câmi’u’l-Mürşidîn adlı eserini ve bu eserde yer alan Yesevîlik bölümünü konu edinmektedir. Câmi’u’l-Mürşidîn’in günümüze ulaşan tek yazma nüshası, Berlin Devlet Kütüphanesi’ndeki el yazmaları arasında Ms. orient. Oct. 2847 numarasıyla bulunmaktadır. Eser hakkında daha önce kısa alıntılar ve genel tanıtımlar yapılmış olsa da, bölümleri veya bütünü üzerine ayrıntılı bir çalışma henüz mevcut değildir. Yesevîlik tarikatına mensup olan Hazînî, bağlı bulunduğu bu tarikat hakkında birçok eser kaleme almıştır. Bu eserlerde Yesevîlik hakkında geniş ve ayrıntılı bilgiler sunulmuştur. Eserlerinin bir kısmı yüksek lisans ve doktora tezlerine konu olmuş, bir kısmı da yayımlanmıştır. Câmi’u’l-Mürşidîn dört ana bölümden oluşmaktadır. Dört tarikatın anlatıldığı bölümde hem mensur (düzyazı) hem de manzum (şiirsel) kısımlar yer almaktadır. Bu kısımlarda, adı geçen dört tarikatın şeyhlerinin isimleri zikredilmektedir. Bu tarikatlar; Cehriyye-Yeseviyye, Hâcegân-Nakşibendiyye, Kübreviyye ve Aşkiyye-Sıddîkıyye’dir ve dört bölümde aktarılmaktadır. Bu bölümler içerisinde Cehriyye-Yesevîlik, sayfa sayısı diğerlerinden fazla ve konu olarak da ayrıntılarılıdır. Bu çalışma, eserin Yesevîlik bölümünü ele almakta ve bu bölümde sunulan bilgileri değerlendirmektedir. Eserin giriş kısmında Hazreti Muhammed’e, dört halifeye ve pirlere yönelik mensur ve manzum övgüler bulunmaktadır. Hazînî, şeyhi Şeyh Emîr Mansûr Kaşıktıraş’a da eserinde ayrı bir bölümde yer vermiştir. Ayrıca, Yesevîlik bölümü Türkçeye çevrilerek, metinde sunulmuştur.
subject: Araştırma Makaleleri
  topic: section
subject: Hazînî, Câmi’u’l-Mürşidîn, Ahmed Yesevî, Yesevîlik, Türkistan.
  topic: keywords
creator: İlhame Gültekin
rights: Telif Hakkı (c) 2025 İlhame Gültekin https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2025-12-05
publication date: 2025-12-05
starting page: 155
ending page: 206
doi: 10.59402/EE008202510

Tasavvufî bir kaynak üzerine genel inceleme: Menâkıb-ı Emîr Külâl
type: item
description: Bu makale, Hâcegân silsilesine mensup Seyyid Emîr Külâl Sûhârî’nin (ö. 772 H./1372 M.) menkıbevî ve tarihî yaşamını, kerametlerini, faziletlerini, tasavvufî görüşlerini, evlatlarını ve halifelerini konu edinen Menâkıb-ı Emîr Külâl adlı yazma eseri genel bir incelemeye tabi tutmaktadır. Farsça kaleme alınan eserin yazma, taşbaskı ve matbu nüshaları bulunmaktadır. Tavşanlı Zeytinoğlu Halk Kütüphanesi Zeytinoğlu Koleksiyonu’nda yer alan Menâkıb-ı Emîr Külâl 43 Ze 1099/1 nüshası üzerine daha önce herhangi bir çalışma yapılmamıştır; bu makale söz konusu nüshayı ele almaktadır. Böylece bu özgün nüsha ilk kez bilim dünyasına tanıtılmaktadır. Eserde, Emîr Külâl’in iki önemli mürşidinden söz edilmektedir. Bunlardan ilki, Yeseviyye tarikatına mensup Zengî Ata’nın ikinci halifesi olan Seyyid Ata’dır (ö. 702 H./1302 M.); diğeri ise Emîr Külâl’i terbiye ve irşad eden Hâcegân şeyhi Muhammed Baba Semmâsî’dir (ö. 755 H./1354 M.). Ayrıca Emîr Külâl’in müridi ve Nakşibendiyye tarikatının kurucusu kabul edilen Muhammed b. Muhammed Bahâeddin Nakşibend’e (717/1318–791/1389) dair önemli rivayetlere de yer verilmektedir. Menâkıbnâme’de, Emîr Külâl’in halifeleri arasında özel bir konuma sahip olan ikinci oğlu Emîr Hamza’nın faziletleri ve nasihatleri geniş biçimde aktarılmaktadır. Bunun yanında, Emîr Hamza’nın kızı olan ve eserin müellifi Mevlânâ Şihâbeddîn’in annesi hakkında da bilgiler bulunmaktadır. Eserde tasavvufî kavramlara, seyr ü sülûk süreçlerine, âdâb ve erkâna ilişkin açıklamalar da yer almaktadır. Menâkıb-ı Emîr Külâl, Mâverâünnehir, Horasan ve Türkistan tasavvuf geleneğinin Anadolu’ya uzanan manevî hattını takip etmek açısından hayati öneme sahip bir kaynak niteliği taşımaktadır.
subject: Araştırma Makaleleri
  topic: section
subject: Emîr Külâl, Menâkıb-ı Emîr Külâl, Nakşibendiyye, Seyyid Ata, Muhammed Baba Semmâsî.
  topic: keywords
creator: Nasib Göyüşov
rights: Telif Hakkı (c) 2025 Nasib Göyüşov https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2025-12-05
publication date: 2025-12-05
starting page: 27
ending page: 42
doi: 10.59402/EE008202502

Kaygusuz Abdal’ın irfân anlayışı ve Dolab-Nâme’de irfanı ‘ses’ üzerinden yansıtan düşünceler
type: item
description: 14. yüzyılda yaşamış olan Kaygusuz Abdal, Anadolu abdallık geleneği ve Horasan-Türkistan-Anadolu temelli irfan geleneğinin en önemli temsilcilerinden biridir. Elmalı’daki Abdal Musa dergâhında kırk yıl hizmette bulunduktan sonra Mısır’da bir tekke kurmuş olan Kaygusuz Abdal, çok sayıda edebi eser kaleme almıştır. Bu çalışmada, Kaygusuz Abdal’ın irfan anlayışına dair eserlerine yansıyan başlıca kavram ve kuramlar ele alınmakta, bu fikirlerin Dolâbnâme kasidesindeki yansımaları incelenmektedir. Kaygusuz Abdal’ın Âsi Nehri üzerindeki “Dolab-ı Muhammedi” olarak bilinen su dolabına suali ve dolabın yanıtını içeren Dolâbnâme kasidesi, devir nazariyesi ve vahdet anlatısını içermekle birlikte bu çalışmada, varlığı ‘ses’ üzerinden açıklayan İlâhi Güzellik ve Bezm-i Elest gibi kuramlarla ilişkili bir irfan anlayışı içinde yorumlanmıştır. Çalışma, tarihsel ve yorumsamacı yaklaşımlara dayalı olarak yürütülmüş, veriler “literatür taraması” yoluyla toplanmıştır. Kaygusuz Abdal’ın eserlerinden birincil veri kaynağı olarak yararlanılmakla birlikte, çalışmanın “örneklemi”ni O’nun Dolâbnâme adlı kasidesi oluşturmaktadır. Veriler, irfan fikrini ‘ses’ üzerinden açıklayan kuramlar çerçevesinde yorumlanmıştır. Neticede Dolabnâme’de Farsça edebi kaynaklar, Kur’an ayetleri ve peygamberlere yapılan atıfların yer aldığı; ‘ses’in varlığa işaret edecek bir bağlamda kullanıldığı ve dolabın da tıpkı bir ‘enstrüman’ gibi ‘ses’ vererek varlığın hakikatine yönelişi üzerinden Kaygusuz’un irfan anlayışını yansıttığı tespit edilmiştir.
subject: Araştırma Makaleleri
  topic: section
subject: Kaygusuz Abdal, İrfan, Dolabnâme, Devriyye, Horasan-Anadolu İrfanı.
  topic: keywords
creator: Ezgi Tekin
rights: Telif Hakkı (c) 2025 Ezgi Tekin https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2025-12-05
publication date: 2025-12-05
starting page: 99
ending page: 119
doi: 10.59402/EE008202506

Tarih-i Hamidi’ye göre Doğu Türkistan’da tarikatlar, hocalar ve türbeler
type: item
description: Bu makalede Molla Musa Sayrami’nin “Tarih-i Hamidi” adlı kitabına yansıyan tarikatlar, hocalar ve türbeler değerlendirilmiştir. Molla Musa Sayrami, Tarih-i Hamidi isimli eserini 1908 yılında Sultan Abdülhamid Han’a ithafen yazmıştır. Molla Musa Sayramı, kendi soyu, Sayram ve Doğu Türkistan tarihini ele aldığı eserinde şah, emir ve hoca soyu olmak üzere üç sınıfı anlatmaktadır. Eser, Doğu Türkistan tarihi hakkında özellikle tarikatlar ve şeyhlerle ilgili önemli bilgiler içermektedir. 10. yüzyılda İslamiyet’i kabul eden Doğu Türkistan Türkleri İslamlaşma süreciyle birlikte dâhil oldukları tasavvufi düşünce sistemi bağlamında Yeseviye, Kadiriye, Kübreviye ve Nakşibendiye gibi tarikat ve bunların çeşitli kollarıyla karşılaşmışlardır. 14. yüzyıldan itibaren Doğu Türkistan’a yayılmaya başlayan bu tarikatlardan özellikle Nakşibendiye tarikatı ve bu tarikatın pir ve şeyhlerinin Uygur Müslümanlarının manevi hayatı üzerindeki etki ve nüfuzları çok büyük ve derin olmuştur. Soylarını Hz. Peygamber Efendimiz ya da Hz. Ali’ye bağlayarak kendilerini “seyit” ya da “hace / hoca” kabul ettirmiş olan bu pir ve şeyhler 16. yüzyılda Doğu Türkistan’a gelerek önce dinsel otoriteyi ele almış, sonra politik alana da müdahale ederek iktidar sahibi olmuşlardır. Doğu Türkistan Türkleri bu seyit ve hocaları sadece hayattayken değil, vefatlarından sonra da derin saygı ve bağlılık göstermiş, mezar / türbelerini sosyal yaşamlarının merkezine koymuşlardır. Bu türbeler kişilerin sığınma / korunma, arınma, şifa, tedavi, teselli, iletişim ve eğlence gibi gündelik hayatın ihtiyaçlarını karşılayan mekân ve merkezler haline getirilmiştir.
subject: Araştırma Makaleleri
  topic: section
subject: Molla Musa Sayrami, Tarih-i Hamidi, Doğu Türkistan, Tarikat, Hocalar, Türbe.
  topic: keywords
creator: Alimcan İnayet
rights: Telif Hakkı (c) 2025 Alimcan İnayet https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2025-12-05
publication date: 2025-12-05
starting page: 43
ending page: 52
doi: 10.59402/EE008202503

Prizren İttifakı’nın çift karakteri: Osmanlı sadakati ile millî uyanış arasında Arnavut millî hareketi (1878-1881)
type: item
description: Bu makale, 1878-1881 yılları arasında faaliyet gösteren Prizren İttifakı’nı, Arnavut millî hareketinin “çift karakterli” yapısı bağlamında yeniden ele almayı amaçlamaktadır. Çalışma, Arnavut milliyetçiliğinin erken dönem evresini temsil eden bu İttifakın, başlangıçta Osmanlı toprak bütünlüğünü savunan İslamî bir karaktere sahipken zamanla yerel özerklik talepleri ve millî bilincin oluşumuna katkıda bulunan bir harekete dönüştüğünü öne sürmektedir. Böylece Prizren İttifakı hem Osmanlı’ya bağlılık hem de millî uyanış arasında salınan çift yönlü bir karakter sergilemiştir. Analiz, Skender Rizaj (Skender Rizay) (1978) ve Iljaz Rexha (İlyaz Reca) (1978) tarafından yayımlanan Osmanlı arşiv belgelerine, dönemin İngiliz diplomatik yazışmalarına, dönemin Arnavut aydınlarının kaleme aldığı hatırat eserleri ve ikincil literatüre dayanmaktadır. Bu çerçevede İttifakın hem merkeziyetçi Osmanlı yönetimiyle hem de Büyük Güçlerin müdahaleleriyle yaşadığı gerilimleri ayrıntılı şekilde ortaya koymaktadır. Bunun yanı sıra makale, Prizren İttifakı’nın milliyetçi bir karaktere sahip dönüşme sürecinde Bektaşi tarikatının oynadığı rolü vurgulamakta ve Osmanlı sonrası tarih yazımında İttifakı’nın nasıl ideolojik olarak yorumlandığını tartışmaktadır. Prizren İttifakı ve daha sonra gelişen olayların bir bütün halinde değerlendirilmesi, İttifak etrafında bir araya gelen çevrenin dönemsel faaliyetlerini sağlıklı değerlendirme imkânı verecektir. Aksi hâlde, İttifak’ın faaliyetlerinin ve üyelerinin dönem veya parçalar hâlinde ele alınması farklı sonuçlar doğurmakta ve tartışmalara yol açmaktadır. Sonuç olarak, Prizren İttifakı, Arnavut siyasi bilincinin oluşumunda hem İslamî sadakatin hem de millî taleplerin iç içe geçtiği bir geçiş dönemi örneği olarak değerlendirilmektedir.
subject: Araştırma Makaleleri
  topic: section
subject: Prizren İttifakı, Arnavut milliyetçiliği, Osmanlı Devleti, Bektaşilik.
  topic: keywords
creator: Merjeme Gashi
rights: Telif Hakkı (c) 2025 Merjeme Gashi https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2025-12-05
publication date: 2025-12-05
starting page: 77
ending page: 98
doi: 10.59402/EE008202505

Dini misyondan etnik yayılmacılığa Süryaniler: Politikanın gölgesinde bölünmeler ve etnisitenin inşası
type: item
description: Bu makale, dini misyon geleneğine sahip olan Süryanilerin etnik yayılmacılığa doğru olan kimlik dönüşümünü incelemektedir. Konu, Süryani Kadimlerle sınırlı tutulmuştur. Dini orijini esas alan Süryanilerin hangi faktörlerle etnisite inşasına doğru bir yönelim sergilediklerini ve söz konusu yönelimin geçmişe uzanan sosyo-politik gayelerle uyum gösterip göstermediğini ortaya koymak amaçlanmıştır. Amaç doğrultusunda tarihsel arka plana odaklanan betimleyici ve yorumlayıcı bir yaklaşım tercih edilmiştir. Tarihsel arka plan ele alınırken kritik dönemler dikkate alınmıştır. Birincisi, Kilise’nin kuruluşundan 4. yüzyıla kadar olan süreçtir. İkincisi 4. yüzyılda ortaya çıkıp etkisi uzun süre devam eden kristolojik tartışmalar dönemidir. Ek olarak İslam fetihleri, Abbasi, Selçuklu ve Osmanlı dönemleri de göz önünde bulundurulmuştur. Son olarak 19. yüzyıldan itibaren doğudaki Hıristiyanlar arasında yürütülen Protestanlaştırma hareketine ve bunun etkilerine yer verilmiştir. Belirtilenler çerçevesinde makalede, Süryanilerin etnisite inşasına yöneldikleri, dini orijin yerine etnisite ortaklığını öne çıkarmaya başladıkları sonucuna ulaşılmıştır. Bunda etkili olan iki temel sebep tespit edilmiştir: Birincisi, Protestanlaştırma hareketinin desteklediği Âsurîlik söylemidir. İkincisi, ekümeniklik ile ilgili girişimlerdir. Ekümenik hedefler Süryani Kadimlerin etnik kimliğe yönelmelerini mümkün kılmış, hatta desteklemiştir. Bu bağlamda makalede, Süryani Kadimlerin etnisite inşasına yönelmelerinin sadece kendi tercihlerine bağlı olarak ortaya çıkmadığı, bunun tarihsel arka plandan, aynı zamanda politik ve dini stratejilerden bağımsız olmadığı tespit edilmiştir. Üstelik söz konusu etnik yönelimin Roma’nın geçmişte elde etmeye çalıştığı sosyo-politik ve dinsel birliği kurma hedefiyle uyumlu olduğu görülmüştür.
subject: Araştırma Makaleleri
  topic: section
subject: Süryanilik, Âsurîlik, Protestanlık, Modernleşme, Etnisite.
  topic: keywords
creator: Halit Yeşilmen
rights: Telif Hakkı (c) 2025 Halit Yeşilmen https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2025-12-05
publication date: 2025-12-05
starting page: 227
ending page: 249
doi: 10.59402/EE008202512

İnsan âlem ilişkisi bağlamında Seyyid Harun Veli
type: item
description: Bu çalışma, Seyyid Harun Veli’nin insan-âlem ilişkisine dair anlayışını, 14. yüzyılın başlarında Horasan’dan Anadolu’ya göç ederek Seydişehir’i kurma sürecini merkeze alarak incelemektedir. Analizin temel kaynağı, Seyyid Harun’un dokuzuncu göbekten torunu Abdulkerim bin Şeyh Musa tarafından 1554 yılında yazılan Makalât-ı Seyyid Harun Veli adlı menakıbnamedir. Makale, Makalât’ta sunulan insan-âlem tasavvurunun ikili bir yapıya sahip olduğunu savunur. Bir yanda, dünyevi iktidarı reddedip ilahi bir emirle yola çıkan Seyyid Harun’un, terk edilmiş bir antik kentin (Vervelid) kalıntıları üzerine yeni bir şehir inşa ederek dünyayı imar etme eylemi yer alır. Bu durum, dünyadan tamamen el etek çekmek yerine, ahiret için dünyayı bir faaliyet alanı olarak gören aktif bir züht anlayışını yansıtır. Diğer yanda ise, Makalât’ın son bölümünde detaylandırılan ve “dört kapı kırk makam” öğretisine dayanan tasavvufi yaratılış ve kâinat anlayışı bulunur. Seyyid Harun’un bir derviş olarak şehir kurması, Anadolu ve Balkanlar’da benzeri olmayan bir durumdur. Sonuç olarak çalışma, Seyyid Harun’un eylemlerinin, manevi hedef ile dünyevi çabayı birleştiren, coğrafyayı ve toplumu ruhen canlandıran bütüncül bir dünya görüşünün örneğini sunduğunu ortaya koymaktadır. Yeni bir bilme biçiminin kapılarını aralayıp, sahip olduğumuz bilme biçimlerine alternatif olarak âlemle kurduğumuz ilişkiyi gözden geçirmemizi sağlayacak bir bilgi üretmektedir.
subject: Araştırma Makaleleri
  topic: section
subject: Seyyid Harun Veli, Makalat, Seydişehir, İnsan-ı Kâmil, Âlem, Göç.
  topic: keywords
creator: İbrahim Keş
rights: Telif Hakkı (c) 2025 İbrahim Keş https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2025-12-05
publication date: 2025-12-05
starting page: 285
ending page: 298
doi: 10.59402/EE008202514

Âmir-Ârif ilişkisi: Emir Timur-Yesevîlik örneği
type: item
description: Emir Timur’u anlamak Türkistan, Deşt-i Kıpçak, Doğu Avrupa, Rusya, Kafkasya, İran, Hindistan, Irak, Suriye, Mısır, Türkiye’yi kısaca dünya tarihini anlamaktır. Türk devlet geleneğini, iktidar kaynaklarını, devlet-din ilişkilerini, din-siyaset ilişkilerini, İslami gelenek ve Bozkır töresinin ilişkilerini, kavramaktır. Emir Timur’un tasavvufi zümrelerle münasebetleri, İslam medeniyet dairesinde, biraz daha özelde söylersek Türkistan’da ve Türklerde devlet-din ilişkilerinin niceliği ve niteliği konusuna da ışık tutacaktır. Bu maksada matuf bakıldığında Timur’un Yesevîlik ve Yesevilerle ilişkilerinde söz konusu tasavvufi anlayış ve zümrenin Türk dünyasındaki yaygınlığı ve saygınlığı da etkili olmuştur denebilir. Yeseviler o zaman hem Türkistan’da (Orta Asya), hem Deşt-i Kıpçak’ta (Avrasya’da) hem de Anadolu’da faal idiler. Türk dünyasını bağlayan, ona ortak ruh veren önemli unsurlardan biri olma rolünü taşıyorlardı. Türk dünyasının liderliğine oynayan bir siyasi şahsiyet olan Emir Timur’un bu unsur ile hem diyaneten hem de siyaseten ilişki kurması gayet doğaldır. Makalemizde dönemin ana kaynakları ve araştırmaları bilimsel tarih metoduyla, nitel olarak inceledik. Elde ettiğimiz verileri tarafsız bir duruşla tenkit ve terkip aşamalarından geçirdik. Ulaştığımız sonuçları ortaya koyduk.
subject: Araştırma Makaleleri
  topic: section
subject: Emir Timur, Yesevî Tarikatı, Tasavvuf, Türkistan, Deşt-i Kıpçak.
  topic: keywords
creator: Seyfettin Erşahin
rights: Telif Hakkı (c) 2025 Seyfettin Erşahin https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2025-05-30
publication date: 2025-05-30
starting page: 1
ending page: 25
doi: 10.59402/EE007202501

Bağımsız Arnavutluk’ta Bektaşi kongreleri
type: item
description: Bu çalışma, Bektaşi Kongreleri’ni konu edinmektedir. Bektaşi Kongreleri’nin ilki 1922 yılında en son yapılan Sekizinci Bektaşi Kongresi ise 2005 yılında gerçekleştirilmiştir. Birinci Bektaşi Kongresi’nden günümüze kadar yapılan sekiz kongre hakkında bilgi verilmiştir. Bektaşi Kongreleri, Ahmet Zogu’nun krallığı, Komünizm ve Demokrasi sonrasında gerçekleşmiş ve her kongre döneminin şartları hakkında bilgi vermektedir. Bektaşi Kongreleri, ilk madde olarak Arnavutluk’un bağımsızlığı ve Arnavut milliyetçiliği esasında şekillenmiştir. Bektaşi Kongreleri, bağımsız Arnavutluk ve Arnavutların birliğini destekleyen bir yapı ve programa sahiptir. Birçok Bektaşi siyasi ve aydını, Arnavutluk bağımsızlık hareketi içerisinde yer almış ve Arnavut milliyetçiliğinin öncüleri olmuştur. II. Mahmut tarafından Bektaşi tekkelerinin kapatılması, takibata uğrayan Bektaşi derviş ve babalarının himaye edilmesiyle başlayan süreç, Arnavutluk’u Bektaşiliğin merkezi hâline getirmiştir. Bağımsız Arnavutluk Devleti’nin kuruluşu, Osmanlı Devleti’nin yıkılışı ve Türkiye Cumhuniyeti’nin kuruluşu ardından Arnavutluk Bektaşileri yeni bir yapılanmaya giderek Dünya Bektaşi Merkezi’ni kurmuştur. Arnavutların yaşadığı topraklar Osmanlı sınırları dışına çıkmış ve kısa bir süre içerisinde Arnavutların yaşadığı toparkları işgal eden Yunanlılar, Bektaşilere eziyet etmişlerdir. Arnavutluk Devleti çok zor ve karışık şartlarda 1912’te kurulduktan sonra Bektaşiler daha rahat bir ortam bulmuş ve kendi tarikatlarını organize etmek için çeşitli kongreler düzenlemiştir. Bu araştırma, Bektaşi Kongreleri merkezinde Arnavutluk’taki Bektaşi tarikatının son iki yüzyıldaki tarihsel mücadelelerini, gelişimini ve günümüze kadar olan süreçteki durumu kapsamaktadır.
subject: Araştırma Makaleleri
  topic: section
subject: Arnavutluk, Bektaşilik, Bektaşi Kongreleri, Dünya Bektaşi Merkezi.
  topic: keywords
creator: Luan Afmataj
rights: Telif Hakkı (c) 2025 Luan Afmataj https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2025-05-30
publication date: 2025-05-30
starting page: 97
ending page: 109
doi: 10.59402/EE007202506

Nasreddin el-Hanefi bin Emir Muzaffer el-Buharî’nin Tuhfetü’z-Zâirîn isimli eserinin taşbaskı nüshası üzerine
type: item
description: Bu çalışma, Nasreddin el-Hanefi bin Emir Muzaffer el-Buharî’nin Tuhfetü’z-Zâirîn isimli eserinin taşbaskı nüshasının özelliklerini konu almaktadır. Tuhfetü’z-Zâirîn 1318/1906 yılında tamamlanmış ve 1328/1910 yılında Buhara’da taşbaskı olarak yayınlanmıştır. Tuhfetü’z-Zâirîn’in yazma nüshası Özbekistan Bilimler Akademisi Ebu Reyhan Biruni Şarkiyat Araştırmaları Enstitüsü’nde bulunmaktadır. Bu çalışmada Nasreddin el-Hanefi bin Emir Muzaffer el-Buharî ve eseri Tuhfetü’z-Zâirîn hakkında bilgi verilmiş ve literatürdeki eksik ve yanlış bilgilere işaret edilerek ikmal edilmiştir. Eser, Buhara’da bulunan ziyaret yeri ve kabirleri ele almaktadır. Buhara’da bulunan âlim, şeyh, cami, mescit, tekke ve hankahlara yer vermektedir. Tuhfetü’z-Zâirîn, Buhara tarihi, kültürü ve mimari mekânları açısından önemli bir kaynak değeri taşımaktadır. Eser hakkında kısa da olsa kütüphane kataloglarında bilgiye rastlanmaktadır. Bu kaynakların bir kısmı eksik ve yanlıştır. Tuhfetüz’z-Zâirîn hakkında müstakil bir çalışma yapılmamıştır. Ancak eserden yararlanan kaynaklar bulunmaktadır. Buhara’daki ziyaret yerlerinin isimleri verilmeden önce ziyaret adabı ve ziyarette yerine getirilecekler anlatılmaktadır. Özellikle ziyaretlerde okunacak dua ve sureler verilmektedir. Tarikatlar, Nakşibendiyye, Kübreviyye, Kadiriyye, Sühreverdiyye, Çiştiyye, Yeseviyye ve zikir konusu, Nakşibendiyye merkezinde izah edilmektedir. Zikri cehri ve gerekçeleri ve diğer tarikatların zikir uygulamalarına yer verilmektedir. Yeseviye’den Ahmed Yesevi’nin halifesi Seyyid Ata’ya da değinilmektedir.
subject: Araştırma Makaleleri
  topic: section
subject: Nasreddin el-Hanefi, Tuhfetü’z-Zâirîn, Buhara, Tarih-i Mollazade.
  topic: keywords
creator: Zaxidova Saxovat Abduqodirovna
rights: Telif Hakkı (c) 2025 Zaxidova Saxovat Abduqodirovna https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2025-05-30
publication date: 2025-05-30
starting page: 47
ending page: 56
doi: 10.59402/EE007202503

Arnavut Bektaşilerinin hazırladıkları Arnavutça kitaplar (19. yüzyıl - 2024)
type: item
description: Bu makalenin başlıca amacı 19. yüzyıldan günümüze (2024’e) kadar Bektaşilikle ilgili Arnavutça olarak hazırlanmış kitapların künyelerini sunmaktır. Bibliyografyaya dahil edilmiş kitaplar ekseriyetle Bektaşiler tarafından hazırlanmış ya da yayımlanmış eserlerdir. Fakat konu hakkında önemli olarak görüldüğünde Bektaşiler tarafından hazırlanmamış bazı eserler de listeye eklenmiştir. Kitapların künyeleri dışında makalede Bektaşiler arasında Arnavutça kitap üretiminin şartları ve geçirdiği evreler hakkında bir değerlendirme yapılmıştır. Arnavutça kitapların ortaya çıkmaya başlaması Arnavutçaya dayalı yazınsal sürecin olgunlaşmasının neticesi olarak görülebilir. Ayrıca, kitaplar daha kısa metinlerin sentezini yapan eserler değerlendirilebilir. Fakat Bektaşi düşüncesini yönlendirmeyi amaçlayan kaynaklar olan Arnavutça kitapların ortaya çıkması daha 19. yüzyıldan yani ilk dönemden itibaren görülür. Bununla beraber Arnavut Bektaşilerinin Arnavutça yazılı kültür kapsamında fikir ve düşünce hayatının nabzı –özellikle 20. yüzyılın ilk yarısında– önemli ölçüde dergilerde atmıştır. Arnavutça kitapların üretildiği yerler birçok defa Arnavutluk ya da Arnavut bölgelerinin dışındaki şehirlerde yapılmıştır. Diğer yandan, 1990’lı yıllarından itibaren kitap üretimini kolaylaştıran imkanların da sayesinde Arnavutça kitapların yayımlandığı en önemli merkez Arnavutluk olmuştur.
subject: Araştırma Makaleleri
  topic: section
subject: Arnavutça Bektaşi Edebiyatı, Arnavutça Bektaşi Kitapları, Kitap Üretimi, Matbu Kitaplar, Yazma Eserler.
  topic: keywords
creator: Fatos Dibra
rights: Telif Hakkı (c) 2025 Fatos Dibra https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2025-05-30
publication date: 2025-05-30
starting page: 71
ending page: 96
doi: 10.59402/EE007202505

Prizren’de meslek erbabı Demirci topluluğu ve Demirci topluluğunun kutladığı iki sancak merasimi
type: item
description: Bu makale, Kosova Prizren şehrinde Demirciler tarafından muhafaza edilen sancakları konu edinmektedir. Prizren’deki Demircilerin tarihi ve sancakları hakkında ilk defa ayrıntılı bir çalışma yapılmıştır. Doğal olarak bu çalışmanın kapsamı, Prizren Demircileri ve sancaklarıdır. Yazarın Demirci topluluğu üyesi olması nedeniyle bu konudaki verileri görüşme, gözlem ve sözlü tarih araştırmalarına dayanmaktadır. Demirciler, Prizren’e bağlı Terzi Mahalle’de oturmakta ve iki sancak bu mahallede korunmaktadır. Bu sancaklardan birisi topluluğa Selçuklu Devleti tarafından Konya’da verilmiş ve sancakta verilen yılın tarihi 1227 olarak yazılmıştır. Bu sancak, Demircilere savaşta Türklere yardım ettikleri için Konya’da verilmiştir. Diğeri ise aynı günde Hz. Davud’un türbedarından alınmış ve bu sancakla Demirciler Piri olan Hz. Davud anılmaktadır. Büyük sancağın günü 22-24 Mayıs’tır. Bayrak/Sancak Günü bu tarihe en yakın Cumartesi günü kutlanmakta ve Hedernebi ismiyle anılmaktadır. Sancak, Lez köydeki Ömer Baba türbesine götürülmekte ve burada bir gece kalmaktadır. Demirciler Günü, küçük sancak ile kutlanmakta ve Pirin Günü olarak adlandırılmaktadır. Kosova ve çevresindeki zanaatkârların bir kısmı, Rom, Demirci, Gurbet gibi isimlerle bilinmekle birlikte Demirci topluluğu kendi içerisinde ayrı bir topluluktur. Demirciler, Halep’ten tüccar olarak Prizren ve diğer bölgelere yerleştikleri için Halepli şeklinde de anılmıştır. Demirciler veya Haleplilerin söylencelerinde aktardıkları bu eserlerden ilki, Prizren’e bağlı Gora’da yer alan çok eski bir camidir.
subject: Araştırma Makaleleri
  topic: section
subject: Demirciler, Konya, Hedernebi/Sancak günü, Ömer Baba, Demirciler Piri Hz. Davud.
  topic: keywords
creator: Selahetin Kruezi
rights: Telif Hakkı (c) 2025 Selahetin Kruezi https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2025-05-30
publication date: 2025-05-30
starting page: 57
ending page: 70
doi: 10.59402/EE007202504

Rumkale Çepnileri ve Mamo Dede’nin Dede Garkın Ocağı süreğine adanmış hayatı
type: item
description: Bu araştırma, Dede Garkın Ocağından Mamo Dede’nin (Mehmet Kocakça) hayatını ve faaliyetlerini konu almaktadır. Mamo Dede, Gaziantep Rumkale çevresindeki Dede Garkın Ocağına bağlı Çepnilerin Dedeliğini yapmıştır. Mamo Dede, son yüzyılda meydana gelen sınırların yeniden belirlenmesi, göç, kentleşme, eğitim, tarım arazilerinin işlenmesindeki teknolojinin gelişmesi ve gelir düzeyinin yükselmesi vb. gelişmelerin olduğu dönemde Dedelik yapmıştır. Rumkale bölgesinde yaşayan Çepni toplulukları, Dede Garkın mürşit ocağı talip topluluğu ailelerden oluşmaktadır. 20. yüzyılın sonunda yöredeki köylerde Dedelik göreviyle birlikte her türlü dini ve sosyokültürel organizasyonlara önderlik ederek ömrünü bu yolda tamamlayan Mamo Dede; karizmatik kişiliği ve bu yola adanmışlığı ile dikkat çeken bir şahsiyet olmuştur. Mamo Dede’nin yaşadığı dönem ve sonrasındaki inanç-müzik uygulamalarına odaklanılan bu çalışmada, Onun Dede Garkın Ocağı süreğine ve Çepni talip toplumuna katkıları ele alınmaktadır. Nitel araştırma yöntemlerinin kullanıldığı araştırma çalışması için Mamo Dede’nin Yavuzeli ilçesi ve Rumkale arasında yaşadığı Çepni yerleşkeleri ve Düztepe Mahallesine gidilerek incelemeler yapılmış, âyin ve zikirlere katılınmış, sözlü tarih araştırması için kaynak kişilerle görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Mamo Dede dönemi ve sonrasında toplumun yaşadığı süreç, müziğin eşlik ettiği sosyal ve kültürel uygulamalar bağlamında mukayese edilerek aralarındaki benzerlik, değişim ve dönüşümler ortaya konulmuştur.
subject: Araştırma Makaleleri
  topic: section
subject: Rumkale, Çepni, Dede Garkın Ocağı, Mamo Dede, Müzik.
  topic: keywords
creator: Erhan Akman
rights: Telif Hakkı (c) 2025 Erhan Akman https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2025-05-30
publication date: 2025-05-30
starting page: 111
ending page: 133
doi: 10.59402/EE007202507

Edebî metnin sinerjetik yapısı: Nizâmî Gencevî’nin İskendernâme’sinde Hz. Hızır
type: item
description: Bu makale, Nizâmî Gencevî’nin “İskendernâme” mesnevisinde yer alan Hz. Hızır’ı sinerjetik bir yaklaşımla incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın amacı, Hızır’ın mitolojik statüsünün ve işlevlerinin edebî metin bağlamındaki yerini belirlemek, mitolojik imgelerin metin içindeki dağılımını ve karmaşık sistemdeki rollerini analiz etmektir. Çalışmada, sinerjinin doğrusal olmayan açıklık ve bağlılık ilkeleri temel alınarak edebî metin incelenmiştir. Yöntem olarak disiplinler arası bir yaklaşım benimsenmiş; mitolojik unsurların edebî metinlerdeki işlevlerini anlamak için edebiyat bilimi, mitoloji ve sinerjetik teorilerin kesişiminden yararlanılmıştır. Hızır’ın ölümsüzlük suyu ile ilişkisi, yol göstericilik fonksiyonu ve mitolojik statüsü, “İskendernâme”nin çeşitli bölümleri üzerinden analiz edilmiştir. Bulgular, Hızır’ın “İskendernâme”de geçici bir unsur olmayıp, metnin felsefi ve estetik yapısının ayrılmaz bir parçası olduğunu göstermektedir. Hızır’ın bilgelik, rehberlik ve yenilenme gibi mitolojik özelliklerinin, metindeki diğer mitolojik unsurlarla etkileşim içinde olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, Hızır’ın doğası gereği doğrusal olmayan bir yapıya sahip olduğu, metnin disiplinler arası analizle daha kapsamlı bir şekilde anlaşılmasını sağladığı belirlenmiştir. Sonuç olarak, bu çalışma, mitolojik unsurların edebî metinlerde disiplinler arası yöntemlerle incelenmesinin, metnin hem estetik hem de kültürel derinliklerini anlamaya önemli katkılar sunduğunu ortaya koymaktadır.
subject: Araştırma Makaleleri
  topic: section
subject: Nizâmî Gencevî, İskendernâme, Hızır, Sinerjetik Analiz, Mitolojik İmgeler.
  topic: keywords
creator: Pervane İsayeva (Bekirkızı)
rights: Telif Hakkı (c) 2025 Pervane İsayeva (Bekirkızı) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2025-05-30
publication date: 2025-05-30
starting page: 27
ending page: 45
doi: 10.59402/EE007202502

Ahmed Hameyar, Sultan Cüneyd-i Safevî’nin İbn Şemmâ’ Halebî’ye Yazdığı Mektup
type: item
description: Bu çeviri, Şeyh Cüneyd’in Haleb’te kaldığı dönemde Şemseddin İbn Şemmâ’a yazdığı mektuptan oluşmaktadır. Mektup, Sıbt İbn el-Acemî’nin Künûzu’z-Zeheb fi Târîhi Haleb adlı eserinde yer almaktadır. Şeyh Cüneyd, Şeyh Muhammed bin İdris Erdebîlî’nin kız kardeşiyle evlenmiş ve anlaşmazlık nedeniyle boşanmıştır. Sıbt İbn el-‘Acemî, Şeyh Cüneyd’in Haleb’te kaldığı dönemde onun faaliyetlerine şahit olmuştur. Gördüğü bütün hadiseleri ayrıntılarıyla Künûzu’z-Zeheb isimli eserinde kaydetmiştir. Şeyh Cüneyd’in Haleb ve çevresinde kaldığı dönemi izah eden bu mektup, faaliyetlerinin içeriğinin nasıl görüldüğü hakkında ipucu sunmaktadır. Mektubun içeriğine göre Şemseddin İbn Şemmâ’, Muşa’şaî olarak itham edilmiş ve Şeyh Cüneyd’in de Muşa’şaîlerle ilişkisi sorgulanmıştır.
subject: Çeviriler
  topic: section
subject: Şeyh Cüneyd, İbn Şemmâ’, Künûz ez-Zeheb fi Tarihi Haleb.
  topic: keywords
creator: Muhriddin Mamadaminov
rights: Telif Hakkı (c) 2025 Muhriddin Mamadaminov https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2025-05-30
publication date: 2025-05-30
starting page: 207
ending page: 215
doi: 10.59402/EE007202512